تالار مشاهیر

داستان سه مخترع ترانزیستور؛ قسمت آخر: جان باردین، تنها دارنده دو جایزه نوبل فیزیک
03 مرداد 1398
در دو بخش پیشین از «داستان سه مخترع ترانزیستور» به نقش ویلیام شاکلی و والتر براتین در اختراع ترانزیستور اشاره شد. آخرین قسمت این مجموعه به جان باردین (1991-1908) اختصاص دارد. تا امروز، جان باردین تنها دانشمندی است که دو جایزه نوبل فیزیک را در کارنامه علمی خود ثبت کرده است. اولین نوبل فیزیک به‌پاس اختراع اولین ترانزیستور دنیا مشترکا به باردین و دو همکار دیگرش ویلیام شاکلی و والتر براتین اهدا شد. دومین نوبل فیزیک جان باردین نیز به‌خاطر طرح نظریه ابررسانایی مشترکا به وی و دو فیزیکدان دیگر تعلق گرفت.
آرتور ادینگتون، مردی که نظریه اینشتین را فهمید و بر شهرت او افزود
20 تير 1398
مجله دنیای فیزیک پس از گردآوری نتایج نظرسنجی خود در سال 2000 آلبرت اینشتین را بزرگ‌ترین فیزیکدان تاریخ نامید. البته جایگاه این دانشمند آلمانی بالاتر از این‌هاست. تقریبا هر کسی در دنیای امروز با نام و تصویر معروف او آشناست. تلاش‌های اینشتین برای پیشبرد علم بسیار باارزش بود اما شاید آنچه سبب شد تا در فرهنگ عامه نیز به چهره‌ای نمادین تبدیل شود، اتفاقی بود که یکصد سال پیش در 29 مه 1919 به وقوع پیوست و قهرمان اصلی آن منجمی انگلیسی به نام آرتور ادینگتون بود.
داستان سه مخترع ترانزیستور؛ قسمت اول: ویلیام شاکلی
16 تير 1398
اولین ترانزیستور عملیاتی دنیا حاصل تلاش سه دانشمند به‌نام‌های ویلیام برادفورد شاکلی (1989-1910)، جان باردین (1991-1908) و والتر براتین (1987-1902) بود؛ اختراع آن‌ها دنیای الکترونیک را متحول کرد. ترانزیستور دستگاه نیمه‌رسانایی است که برای تقویت یا قطع و وصل کردن سیگنال‌های الکترونیکی به کار می‌رود. عملکرد اکثر تجهیزاتی که ما روزانه با آن‌ها سروکار داریم، (از جمله تلویزیون، تلفن همراه و کامپیوترها) به خصوصیات ترانزیستورهای مورد استفاده در آن‌ها بستگی دارد و بی‌جهت نیست که عده‌ای نقش ترانزیستور در قرن بیستم را به نقش موتور بخار در قرن نوزدهم تشبیه می‌کنند. آن‌چه در ادامه می‌آید، نخستین بخش از داستان سه‌قسمتی مخترعان ترانزیستور است که به ویلیام شاکلی اختصاص دارد. در دو قسمت بعدی زندگی حرفه‌ای جان باردین و والتر براتین و نقش آن‌ها در اختراع ترانزیستور مرور خواهدشد.
ماکسول و وحدت ریاضی‌ دنیای فیزیک
12 تير 1398
جیمز کلرک ماکسول 48 سال عمر کرد اما در همین مدت بر گستره مرزهای فیزیک ریاضی افزود و یافته‌ها و آثار مهمی از خود به‌جای گذاشت. ماکسول با قوانین پایه فیزیک بازی می‌کرد. مثلا یک بار ریاضیات را به‌شکلی ناب در فیزیک به‌کار گرفت و گفت، حلقه‌هایی که زحل یا کیوان را احاطه کرده‌اند در واقع از میلیون‌ها قطعه زباله‌ تشکیل شده‌اند. فقط چنین پدیده‌ای می‌توانست ماندگاری حلقه‌های زحل طی این همه سال را توضیح دهد و جالب آن‌که ماکسول بدون استفاده از تلسکوپ‌های قدرتمند امروزی و تنها با استفاده از ریاضیات به این نتیجه رسید. لذا وقتی کاوشگر فضایی وویجر بیش از 120 سال بعد، در 1980 تصاویر دقیقی از حلقه‌های دور زحل ارسال کرد، هیچ دانشمندی از دیدن آن‌همه غبار و سنگ‌ و صخره‌ بزرگ دور این سیاره متعجب نشد.
یوری گاگارین و روزی که انسان به فضا رفت
05 تير 1398
وقتی شوروی سابق اولین انسان را به فضا فرستاد، در مسابقه فضایی با آمریکا بر این کشور برتری آشکاری یافت. این کشور قبلا نیز در سال 1957 اولین ماهواره جهان موسوم به اسپوتنیک 1 را در مدار زمین قرار داده و نیز اولین موجود زنده را که سگی به نام لیکا بود، به فضا فرستاده بود. شوروی می‌خواست در گام بعدی انسانی را به فضا بفرستد و او را سالم به زمین برگرداند تا داستان این سفر تاریخی را برای دیگران نیز تعریف کند. گزینه نهایی آن‌ها یکی از خلبانان باتجربه ارتش به نام یوری گاگارین (1934 تا 1968) بود. سرانجام آن روز فرارسید و یوری گاگارین نخستین انسانی شد که با فضاپیمای وستوک 1 طی سفری 108 دقیقه‌ای به فضا رفت و سالم به زمین بازگشت.
خوارزمی، پلی میان تمدن‌ها
01 تير 1398
در قرن 9 میلادی، دانشمندی مسلمان برخی از آثار ریاضی قرون و تمدن‌های گذشته را گردآوری و ترجمه کرد و با ایجاد شاخه‌ای جدید در ریاضیات موسوم به «جبر»، این علم را وسعت بخشید. روش‌های جبری او ستون‌هایی را بنا نهاد که همچنان پابرجاست و معادلات ریاضی با کمک آن‌ها حل می‌‌شود. نام این دانشمند شهیر، «ابوعبدالله محمد بن موسی خوارزمی» است که بین سال‌های 780 و 850 میلادی می‌زیست و غربی‌ها او را با نام «الخوارزمی» می‌شناسند. خوارزمی همچنین نخستین کسی بود که عددنویسی هندی-عربی را که تا به امروز نیز شیوه غالب عددنویسی در سراسر دنیاست، به دیگر ملل جهان شناساند. جایگاه خوارزمی در ریاضیات چنان بود که دو واژه الگوریتم و الگوریسم از نام این دانشمند ایرانی برگرفته و وارد دیگر زبان‌های دنیا شد.
 کاپانی، فیزیکدانی که نور را خم کرد
27 خرداد 1398
کمتر مخترعی در دنیا آن‌قدر عمر می‌کند که بتواند تحولات ناشی از اختراعش را به چشم ببیند. اما «ناریندر سینگ کاپانی» (Narinder Singh Kapany) از معدود دانشمندانی است که این فرصت را یافته است. او در سال 1953 سیم شیشه‌ای خاصی طراحی و تولید کرد که می‌توانست نور را از خود عبور دهد. کاپانی بعدها آن را «فیبر نوری» نام نهاد و این اختراعش زندگی همه ما را دگرگون کرد. بدون فیبرهای نوری، اینترنت و ارتباطات مدرن به این‌جا نمی‌رسید و ساخت ابزار‌های پیشرفته زیست‌پزشکی و نیز استفاده موثر از انرژی خورشید میسر نمی‌شد. این فیزیکدان هندی مستعد که در عین حال کارآفرین و مخترع نیز بود، با فیبر نوری کاری کرد که در مدرسه به او گفته بودند غیرممکن است: خم کردن نور.
اختراعات تسلا: واقعیت یا افسانه؟
21 خرداد 1398
نیکولا تسلا از نمادهای فرهنگ عامه است؛ نماد دانشمندی مستعد و عجیب و مخترعی که جلوتر از زمان خود حرکت می‌کرد و شاید به همین سبب آنچنان که باید درک نشد. کتاب‌ها و فیلم‌های مستند درباره او داستان‌های جذابی تعریف می‌کنند؛ گرچه او نیز به قهرمان فیلم‌ها و داستان‌های مصور تخیلی بی‌شباهت نبود. جایگاه این ابرقهرمان دنیای علم چنان اسطوره‌ای است که حتی ادیسون را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. اما آیا همه اختراعاتی که به وی نسبت می‌دهند واقعا کار او بود؟ در ادامه، شماری از بزرگ‌ترین دستاوردهای تسلا و نیز برخی از ایده‌های جاه‌طلبانه‌ای که او موفق به اجرای‌شان نشدند را مرور می‌کنیم.
گاوس، هوش شگفت‌انگیز ریاضی
14 خرداد 1398
می‌گویند وقتی سه ساله بود خطای محاسباتی پدرش را اصلاح کرد و وقتی به 19 سالگی رسید اولین قضیه (ریاضی) خود را ارائه داد. گاوس کودک نابغه‌ای بود و هم‌زمان که بزرگ می‌شد می‌دانست چگونه ذهن کنجکاو و فوق‌العاده‌اش را فعال نگه دارد. او نوشته بود، آن‌چه بزرگ‌ترین لذت را به انسان اعطا می‌کند، عمل یادگیری و روند موفقیت در این راه است، نه خود علم و تصاحب آن. کارهای ریاضی او در هندسه، نجوم و آمار انقلابی پدید آورد و منحنی زنگوله‌ای او در آمار معروف شد. وی همچنین طی زندگی 77 ساله‌اش فرصت یافت کتابخانه‌ای شخصی متشکل از 6000 کتاب ایجاد کند. پیشرفت‌های علمی او سبب شد تا پس از مرگ، برترین ریاضی‌دانان لقب بگیرد.
بیل گیتس و مسئله پنکیک‌ها
12 خرداد 1398
در سال 1975 ریاضی‌دانی به نام «جاکوب ای. گودمن» در ماهنامه آمریکن ماتماتیکس مسئله‌ای طرح کرد که از آن به «مسئله پنکیک» (Pancake Problem) یاد می‌شود. جالب است که هنوز کسی این مسئله را حل نکرده است، اما بیل گیتس و پاپادیمیترو حدود 30 سال پیش رویکردی برای حل آن پیشنهاد دادند که تا قبل از سال 2008 بهترین رویکرد محسوب می‌شد. بیل گیتس و پاپادیمیترو این رویکرد را در مقاله‌ای منتشر کردند. این تنها مقاله‌ای علمی است که بیل گیتس در طول عمرش ارایه کرده است.

صفحه‌ها

اشتراک در تالار مشاهیر
پشتیبانی توسط ایران دروپال